พ.ร.บ.ไซเบอร์ฯ กับ Pentest: หน่วยงาน CII ต้องทดสอบเจาะระบบหรือไม่

หน่วยงานโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางสารสนเทศ (Critical Information Infrastructure: CII) มีหน้าที่ตามพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562 และประกาศที่ออกตามกฎหมายนี้ หลายองค์กรเข้าใจว่ากฎหมายบังคับให้ทดสอบเจาะระบบ (penetration test) ทุกปี บทความนี้ไล่ดูว่าตัวบทกำหนดอะไรไว้จริง ข้อใดใช้คำว่า “ต้อง” และข้อใดใช้คำว่า “ควรพิจารณา” โดยอ้างอิงจากราชกิจจานุเบกษาและเอกสารของ สกมช.

สรุปสั้น ๆ

  • ตัว พ.ร.บ. ไม่มีคำว่า “ทดสอบเจาะระบบ” สิ่งที่มาตรา 54 บังคับคือการประเมินความเสี่ยงและการตรวจสอบด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง
  • ข้อกำหนดเรื่อง pentest อยู่ในประมวลแนวทางปฏิบัติของ กกม. พ.ศ. 2564 ข้อ 21.3 ซึ่งใช้คำว่า “ควรพิจารณา” ทดสอบเจาะระบบบริการที่สำคัญ อย่างน้อยปีละ 1 ครั้งตามความจำเป็น
  • การประเมินช่องโหว่ (vulnerability assessment) ของบริการที่สำคัญใช้คำว่า “ต้อง” รวมถึงก่อนเชื่อมต่อระบบใหม่หรือเปลี่ยนแปลงระบบที่สำคัญ
  • ถ้าทดสอบเจาะระบบ ผู้ทดสอบต้องมีการรับรองและประกาศนียบัตรที่เป็นที่ยอมรับในอุตสาหกรรม และเป็นอิสระจากระบบที่ทดสอบ
  • หน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแลของแต่ละด้านกำหนดมาตรฐานที่เข้มกว่าขั้นต่ำได้ เช่น ธปท. กำหนดให้สถาบันการเงินทดสอบเจาะระบบปีละครั้ง

ใครเป็นหน่วยงาน CII

มาตรา 49 ของ พ.ร.บ. ให้คณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (กมช.) ประกาศกำหนดลักษณะหน่วยงานที่เป็น CII ใน 7 ด้าน และด้านอื่นที่ประกาศเพิ่มเติมได้

  1. ด้านความมั่นคงของรัฐ
  2. ด้านบริการภาครัฐที่สำคัญ
  3. ด้านการเงินการธนาคาร
  4. ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและโทรคมนาคม
  5. ด้านการขนส่งและโลจิสติกส์
  6. ด้านพลังงานและสาธารณูปโภค
  7. ด้านสาธารณสุข

ประกาศฉบับปัจจุบันคือประกาศ กมช. เรื่อง หลักเกณฑ์ ลักษณะหน่วยงานที่มีภารกิจหรือให้บริการเป็นหน่วยงานโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางสารสนเทศ และการมอบหมายการควบคุมและกำกับดูแล พ.ศ. 2568 (ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 16 กันยายน 2568) ซึ่งยกเลิกประกาศฉบับ พ.ศ. 2564 ขั้นตอนตามประกาศคือ หน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแลจัดทำบัญชีรายชื่อหน่วยงานที่เข้าข่าย สกมช. เสนอบัญชีต่อ กมช. เพื่อพิจารณากำหนด แล้วหน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแลแจ้งให้หน่วยงานทราบ

ภาคผนวกของประกาศระบุหน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแลของแต่ละบริการ เช่น ธนาคารแห่งประเทศไทยสำหรับบริการทางการเงิน สำนักงาน ก.ล.ต. สำหรับตลาดทุน สำนักงาน กสทช. สำหรับโทรคมนาคม และกระทรวงพลังงานสำหรับไฟฟ้า ปิโตรเลียม และก๊าซ

สิ่งที่ พ.ร.บ. บังคับ: มาตรา 54

“หน่วยงานโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางสารสนเทศ ต้องจัดให้มีการประเมินความเสี่ยงด้านการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์โดยมีผู้ตรวจประเมิน รวมทั้งต้องจัดให้มีการตรวจสอบด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์โดยผู้ตรวจสอบด้านความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศ ทั้งโดยผู้ตรวจสอบภายในหรือโดยผู้ตรวจสอบอิสระภายนอก อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง

ให้หน่วยงานโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางสารสนเทศจัดส่งผลสรุปรายงานการดำเนินการต่อสำนักงานภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ดำเนินการแล้วเสร็จ”

มาตรา 54 จึงกำหนดสองเรื่อง คือการประเมินความเสี่ยง และการตรวจสอบ (audit) ทั้งสองเรื่องต้องทำอย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง การทดสอบเจาะระบบไม่ใช่สองเรื่องนี้โดยตรง แต่ผลการทดสอบใช้ประกอบทั้งการประเมินความเสี่ยงและการตรวจสอบได้

มาตรา 55 ให้อำนาจคณะกรรมการกำกับดูแลด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ (กกม.) สั่งให้ประเมินความเสี่ยงใหม่หรือตรวจสอบเพิ่มเติม ถ้าเห็นว่าการดำเนินการตามมาตรา 54 ไม่เป็นไปตามมาตรฐาน ส่วนมาตรา 56 กำหนดให้หน่วยงาน CII มีกลไกเฝ้าระวังภัยคุกคาม และเข้าร่วมการทดสอบสถานะความพร้อมที่ สกมช. จัดขึ้น

ประมวลแนวทางปฏิบัติ พ.ศ. 2564 ข้อ 21.3: VA กับ Pentest

รายละเอียดเรื่องการประเมินช่องโหว่และการทดสอบเจาะระบบอยู่ในประกาศ กกม. เรื่อง ประมวลแนวทางปฏิบัติและกรอบมาตรฐานด้านการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ สำหรับหน่วยงานของรัฐและหน่วยงานโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางสารสนเทศ พ.ศ. 2564 (ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 6 กันยายน 2564 และใช้บังคับเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันประกาศ) ข้อ 21.3 ใช้ถ้อยคำสองระดับ

ข้อถ้อยคำสาระสำคัญ
21.3.1ต้องประเมินช่องโหว่ของบริการที่สำคัญตามหลักการบริหารความเสี่ยงของหน่วยงาน ครอบคลุมระบบ IT และระบบควบคุมอุตสาหกรรม (ICS)
21.3.2ต้องขอบเขตการประเมินช่องโหว่ประกอบด้วยความมั่นคงปลอดภัยของโฮสต์ ของเครือข่าย และการตรวจสอบสถาปัตยกรรม
21.3.3ต้องประเมินช่องโหว่ก่อนทดสอบระบบใหม่ที่เชื่อมต่อ หรือก่อนเปลี่ยนแปลงระบบที่สำคัญ เช่น การเพิ่มโมดูลแอปพลิเคชัน การปรับปรุงระบบ และการปรับเปลี่ยนเทคโนโลยี
21.3.4ควรพิจารณาทดสอบเจาะระบบบริการที่สำคัญ โดยเฉพาะระบบ IT ที่เชื่อมต่อกับอินเทอร์เน็ต ให้สอดคล้องกับระดับความเสี่ยง
21.3.5ต้องขอบเขตของการทดสอบเจาะระบบรวมโฮสต์ เครือข่าย และแอปพลิเคชันของบริการที่สำคัญ โดยเฉพาะทุกระบบที่เชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตโดยตรง
21.3.6ควรพิจารณาทดสอบเจาะระบบอย่างน้อยปีละ 1 ครั้งตามความจำเป็น และก่อนทดสอบระบบใหม่หรือเปลี่ยนแปลงระบบที่สำคัญ
21.3.7ต้องผู้ทดสอบมีการรับรองและประกาศนียบัตรที่เป็นที่ยอมรับในอุตสาหกรรม และเป็นอิสระจากระบบที่ทดสอบ
21.3.8ต้องการทดสอบโดยผู้ให้บริการภายนอกอยู่ภายใต้การดูแลของหน่วยงาน
21.3.9ต้องมีกระบวนการติดตามและจัดการช่องโหว่ที่พบจาก VA และ pentest และตรวจสอบว่าได้รับการแก้ไขอย่างเพียงพอ
21.3.10ต้อง (เมื่อถูกร้องขอ)ส่งสำเนารายงานสรุปผลการทดสอบเจาะระบบให้ สกมช. ภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือ

ข้อที่พูดถึงการทดสอบเจาะระบบโดยตรงเขียนไว้ดังนี้

“๒๑.๓.๔ ควรพิจารณาดำเนินการทดสอบเจาะระบบ (Penetration Testing) บริการที่สำคัญของหน่วยงานของรัฐ และหน่วยงานโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางสารสนเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ (Information Technology: IT) ที่เชื่อมต่อกับอินเทอร์เน็ต (Internet Facing) ให้สอดคล้องกับระดับของความเสี่ยง และพิจารณาผลกระทบหรือความเสี่ยงจากการทดสอบเจาะระบบด้วย”

“๒๑.๓.๗ ต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าการทดสอบเจาะระบบและผู้ทดสอบเจาะระบบ (Penetration Testers) ที่ทำการทดสอบเจาะระบบบนโครงสร้างพื้นฐานสำคัญสารสนเทศ มีการรับรองและได้รับประกาศนียบัตร (Accreditations and Certifications) ที่เป็นที่ยอมรับในอุตสาหกรรม และเป็นอิสระจากระบบที่ทำการทดสอบเจาะระบบ ทั้งนี้ คุณสมบัติของผู้ทดสอบเจาะระบบ ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่หน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแลกำหนด”

สรุปได้ว่า ตามประมวลแนวทางปฏิบัติระดับชาติ การประเมินช่องโหว่ของบริการที่สำคัญเป็นข้อบังคับ ส่วนการทดสอบเจาะระบบเป็นข้อที่ควรพิจารณาตามระดับความเสี่ยง แต่เมื่อทดสอบแล้ว ขอบเขต คุณสมบัติและความเป็นอิสระของผู้ทดสอบ และการติดตามแก้ไข เป็นข้อบังคับ

กำหนดส่งรายงาน

ประกาศ กกม. เรื่อง หน้าที่ของหน่วยงานโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางสารสนเทศและหน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแล พ.ศ. 2567 ข้อ 4 (9) และ (10) กำหนดให้ส่งผลสรุปรายงานการประเมินความเสี่ยงและการตรวจสอบต่อ สกมช. ภายใน 30 วันนับแต่วันที่ดำเนินการแล้วเสร็จ แต่ไม่เกินวันที่ 31 มกราคมของปีถัดไป พร้อมส่งสำเนาให้หน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแล

ถ้ารายงานการตรวจสอบพบว่าการดำเนินการไม่สอดคล้องกับหลักเกณฑ์ ข้อ 17.3 ของประมวลแนวทางปฏิบัติกำหนดให้ส่งแผนการแก้ไขต่อ สกมช. ภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับรายงานการตรวจสอบ ส่วนรายงานผลการทดสอบเจาะระบบไม่ต้องส่งเป็นประจำ ส่งเมื่อ กกม. หรือ สกมช. ร้องขอ

มาตรฐานอื่นของ กมช. ที่เกี่ยวข้อง

หน่วยงานกำกับดูแลกำหนดเข้มกว่าได้

ประกาศ กกม. พ.ศ. 2567 ข้อ 5 (1) ให้หน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแลกำหนดมาตรฐานของหน่วยงาน CII ในกำกับ “โดยต้องสอดคล้องและไม่ต่ำกว่ามาตรฐานขั้นต่ำที่ กมช. ประกาศกำหนด” ข้อกำหนดของหน่วยงานกำกับดูแลรายด้านจึงอาจเข้มกว่าประมวลแนวทางปฏิบัติระดับชาติ ตัวอย่างเช่น ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนดให้สถาบันการเงินทดสอบเจาะระบบที่เชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ดูรายละเอียดในเกณฑ์ pentest ของ ธปท. องค์กรจึงต้องตรวจทั้งเกณฑ์ระดับชาติและเกณฑ์ของหน่วยงานกำกับดูแลของตน

เช็กลิสต์สำหรับหน่วยงาน CII

MAYASEVEN ช่วยอะไรได้

MAYASEVEN ให้บริการทดสอบเจาะระบบในฐานะผู้ทดสอบภายนอกที่เป็นอิสระ ครอบคลุมโครงสร้างพื้นฐานและเครือข่าย เว็บแอปพลิเคชัน และ API ทีมของเรามีใบรับรองรวมกันมากกว่า 70 ใบ เช่น OSCP, OSCE และ CRTO บริษัทได้รับการรับรอง ISO/IEC 27001:2022 รายงานมีคะแนน CVSS, proof of concept ผลกระทบทางธุรกิจ คำแนะนำการแก้ไข และรวมการทดสอบซ้ำ เรายังให้บริการตรวจสอบความปลอดภัยไอที ติดต่อทีมของเราเพื่อคุยเรื่องขอบเขตงาน

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้สรุปจากเอกสารที่เผยแพร่ในราชกิจจานุเบกษาและเว็บไซต์ สกมช. ณ วันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 เพื่อให้เข้าใจภาพรวม ข้อความที่ยกมาถอดจากไฟล์ราชกิจจานุเบกษา โปรดตรวจถ้อยคำกับต้นฉบับก่อนนำไปอ้างอิง บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย โปรดตรวจสอบประกาศฉบับเต็มและฉบับล่าสุด รวมถึงเกณฑ์ของหน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแลขององค์กร

Penetration Testingพ.ร.บ.ไซเบอร์CIIสกมช.ComplianceVulnerability Assessment

อยากรู้ว่าระบบของคุณมีช่องโหว่แบบนี้ไหม?

ทีมผู้เชี่ยวชาญของ MAYASEVEN ทดสอบเจาะระบบแบบเดียวกับที่ผู้โจมตีจริงทำ พร้อม AI agent ที่เราพัฒนาขึ้นเอง — ผู้เชี่ยวชาญตอบกลับภายใน 1 วันทำการ